Tolkie Leeshulp
- Publicatiecategorie
- Overige algoritmes
- Impacttoetsen
- Veld niet ingevuld.
- Status
- In gebruik
Thema
Begindatum
Contactgegevens
Doel en impact
Doel
Wij willen dat iedereen de informatie op onze website kan lezen en begrijpen. Voor veel mensen is dat niet vanzelfsprekend. In Nederland hebben miljoenen volwassenen moeite met lezen. Anderen hebben dyslexie, zien slecht, zijn snel moe of leren nog Nederlands. Zij haken sneller af bij een moeilijke tekst. Dan missen ze informatie die voor hen belangrijk is, bijvoorbeeld over een aanvraag, een regeling of een verandering in hun buurt.
De leeshulp helpt deze mensen om onze informatie zelf te lezen en te begrijpen, op het moment dat het hen uitkomt. Wij blijven daarnaast ons best doen om onze teksten zelf duidelijk te schrijven. De leeshulp is extra hulp, geen vervanging daarvan.
Impact
De leeshulp staat als knop op de openbare pagina's van onze website. Bezoekers kiezen zelf of ze hem gebruiken. Dit kan de leeshulp doen:
- Lees voor: een tekst of een deel ervan wordt voorgelezen. De tekst die u hoort, wordt gemarkeerd.
- Uitleg woorden: u klikt op een moeilijk woord en krijgt korte uitleg in eenvoudige taal. Soms staat er een plaatje bij.
- Simpele tekst: u krijgt een korte samenvatting van de pagina in eenvoudige taal.
- Vertalen: u kunt teksten en de leeshulp zelf in een andere taal lezen.
U kunt ook de letters groter maken en instellingen aanpassen, bijvoorbeeld het markeren van tekst. Welke functies aanstaan, bepalen wij zelf. De leeshulp kan ook werken bij openbare pdf-documenten op onze website. U hoeft niet in te loggen en u hoeft geen gegevens in te vullen. Wij kunnen niet zien wie de leeshulp gebruikt. Wij zien alleen totalen, bijvoorbeeld hoe vaak een functie is gebruikt of bij welke woorden mensen uitleg vragen. Dat helpt ons om onze teksten te verbeteren.
De leeshulp verandert niets aan de tekst op de pagina en niets aan onze besluiten. De officiële tekst blijft altijd staan en is leidend. Uitleg, een simpele tekst of een vertaling is hulp bij het lezen. Het is geen officiële of juridische tekst.
Afwegingen
Voordelen
De leeshulp maakt onze informatie bruikbaar voor mensen die anders afhaken. Zij kunnen zelf lezen en begrijpen, zonder dat ze eerst iemand om hulp hoeven te vragen. Dat maakt mensen zelfstandiger. Het kan ook vragen aan de telefoon of de balie voorkomen. Wij krijgen bovendien inzicht in welke woorden en pagina's moeilijk zijn. Daarmee kunnen wij onze eigen teksten beter maken.
Nadelen
Een deel van de hulp wordt gemaakt met AI: een taalmodel en automatische vertaling. Zo'n systeem kan een fout maken. Het kan een woord net anders uitleggen dan bedoeld, of een detail weglaten in een samenvatting. Ook een vertaling of een voorleesstem is niet altijd perfect. Daarom blijft de officiële tekst altijd zichtbaar en leidend. Ook zijn wij voor deze hulp afhankelijk van een leverancier en van de diensten die de leverancier gebruikt.
Welke andere mogelijkheden hebben wij bekeken?
- Alleen onze teksten zelf herschrijven naar eenvoudige taal. Dat blijven wij doen. Maar het lukt niet om alle pagina's en documenten zo eenvoudig te maken dat ze voor iedereen te lezen zijn. Voor mensen die op een lager niveau lezen, is ook een goede B1-tekst vaak nog te moeilijk.
- Alleen een voorleesfunctie. Dan wordt een tekst wel hoorbaar, maar niet begrijpelijker.
- Bezoekers verwijzen naar de hulpmiddelen in hun eigen browser of telefoon. Veel mensen kennen die niet. Ook leggen die geen woorden uit in de context van onze informatie en kunnen wij de uitleg niet controleren of aanpassen.
- Zelf een leeshulp bouwen. Dat kost veel tijd, geld en kennis.
Persoonlijke hulp, zoals uitleg aan de telefoon of aan de balie, blijft altijd beschikbaar.
Ethische afweging
Wij vinden het belangrijk dat mensen die moeite hebben met lezen niet buiten de boot vallen. De leeshulp is vrijwillig: de bezoeker kiest zelf of hij hulp wil. De leeshulp beoordeelt geen mensen en neemt geen beslissingen. De leeshulp is ontwikkeld en getest samen met mensen die zelf moeite hebben met lezen.
Conclusie
Wij vinden de inzet van de leeshulp redelijk en verantwoord. Het voordeel voor mensen die moeite hebben met lezen is groot. Het risico op een fout in de uitleg is beperkt, omdat de officiële tekst leidend blijft en wij de uitleg kunnen controleren en aanpassen.
Menselijke tussenkomst
De leeshulp neemt geen besluiten over mensen en geeft geen advies over iemands situatie. Een bezoeker vraagt zelf om hulp bij een tekst en krijgt die meteen. Daarom controleert een medewerker niet elk antwoord vooraf. Er zijn wel verschillende momenten waarop mensen de leeshulp controleren en bijsturen.
Wij bepalen waar de leeshulp werkt
Wij kiezen op welke pagina's de leeshulp staat en welke functies aanstaan. Wij kunnen delen van een pagina uitsluiten. Wij kunnen de leeshulp ook op elk moment uitzetten.
Wij kunnen de uitleg aanpassen
In de beheeromgeving Mijn Tolkie kunnen onze medewerkers een simpele tekst nakijken en aanpassen. Ze kunnen ook een eigen uitleg vastleggen voor een woord, bijvoorbeeld voor een begrip dat wij altijd op een vaste manier uitleggen. En ze kunnen bepalen dat een woord geen uitleg krijgt. Een aangepaste tekst of uitleg zien alle bezoekers daarna in plaats van de automatische versie.
De vaste woordenlijsten zijn door mensen gemaakt
Veel uitleg bij woorden komt uit woordenlijsten van de leverancier. Die zijn door mensen geschreven of gecontroleerd. Pas als een woord daar niet in staat, maakt een taalmodel de uitleg.
Fouten melden
Klopt een uitleg niet? Bezoekers kunnen dat in de leeshulp zelf melden met de knop om een verkeerde uitleg te melden. Zo'n melding komt bij de leverancier binnen. Bezoekers kunnen ook contact met ons opnemen. Wij passen de uitleg dan aan of vragen de leverancier dat te doen.
Bij twijfel geldt altijd de officiële tekst op onze website.
Risicobeheer
Fouten in uitleg, simpele tekst of vertaling
Een taalmodel of vertaaldienst kan een fout maken of een detail weglaten. Maatregelen: de officiële tekst blijft altijd zichtbaar en leidend. De leeshulp wordt niet gebruikt om besluiten te nemen. Het taalmodel krijgt vaste instructies van de leverancier, zoals: geen informatie toevoegen die niet in de tekst staat. Wij kunnen teksten en uitleg nakijken en aanpassen. Bezoekers kunnen fouten melden. In de leeshulp staat in eenvoudige taal uitgelegd dat er AI wordt gebruikt en waar u op moet letten.
Vooroordelen
Een taalmodel kan soms woorden kiezen die niet neutraal zijn. De leeshulp beoordeelt geen mensen, dus er is geen risico dat iemand anders wordt behandeld. Een ongelukkige formulering kunnen wij aanpassen.
Privacy
De leeshulp werkt met openbare teksten. Bezoekers loggen niet in en er worden geen profielen gemaakt. Met de leverancier hebben wij een verwerkersovereenkomst. De leverancier heeft een lijst met subverwerkers en meldt wijzigingen daarin.
Informatiebeveiliging
De leverancier werkt met een managementsysteem voor informatiebeveiliging volgens ISO/IEC 27001:2022. De leeshulp is een losse toevoeging aan de website. Hij heeft geen toegang tot het beheer van onze website of tot andere systemen.
Afhankelijkheid en beschikbaarheid
Werkt de leeshulp even niet, dan werkt onze website gewoon door. De leeshulp is extra hulp en geen voorwaarde om onze diensten te gebruiken. De leeshulp is eenvoudig weer te verwijderen.
Juridisch
De leeshulp is geen hoog-risico AI-systeem volgens de Europese AI-verordening. Er worden geen mensen beoordeeld, gevolgd of geselecteerd en er is geen automatische besluitvorming zoals bedoeld in artikel 22 van de AVG. De AI-verordening vraagt wel om transparantie als AI tekst maakt (artikel 50). Daarom leggen de leverancier en wij uit dat de leeshulp AI gebruikt.
Toegankelijkheid van de leeshulp zelf
De leeshulp is gemaakt volgens de WCAG-richtlijnen (niveau AA). Hij werkt met toetsenbord en schermlezer.
Wettelijke basis
Voor het gebruik van de leeshulp is geen aparte wet nodig. De leeshulp hoort bij de manier waarop wij mensen via onze website informeren. Wel past de leeshulp bij regels die ons verplichten om onze informatie voor iedereen toegankelijk te maken.
Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid
Dit besluit geldt voor alle overheidsorganisaties. Het verplicht ons om onze websites en apps te laten voldoen aan de Europese norm EN 301 549. Daarin staan de WCAG-richtlijnen. Het doel is dat mensen met een beperking overheidsinformatie net zo goed kunnen gebruiken als ieder ander. Het besluit voert Europese richtlijn (EU) 2016/2102 uit. De plicht tot digitale toegankelijkheid is ook vastgelegd in de Wet digitale overheid. Let op: de leeshulp maakt een website niet vanzelf toegankelijk. Onze website moet ook zelf aan de eisen voldoen. De leeshulp biedt extra hulp. Die past bij het WCAG-criterium over leesniveau (3.1.5). Dat criterium vraagt om een eenvoudigere versie of extra hulp als een tekst moeilijk is. Het hoort bij het hoogste niveau (AAA) en is niet verplicht.
VN-verdrag Handicap
Dit verdrag vraagt overheden om informatie voor het algemene publiek ook te geven in vormen die mensen met een beperking kunnen gebruiken (artikel 9 en 21).
Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte
Deze wet vraagt om stap voor stap te zorgen voor algemene toegankelijkheid voor mensen met een handicap of chronische ziekte.
Persoonsgegevens
De leeshulp werkt met openbare teksten en vraagt bezoekers niet om gegevens. Voor zover er technische gegevens worden verwerkt, zoals een IP-adres, geldt de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).
Links naar wettelijke basis
Gegevens
Teksten van onze website
De leeshulp werkt met de tekst die op dat moment op de bezochte pagina staat. Het gaat om openbare informatie: webpagina's en, als die functie aanstaat, openbare pdf-documenten en algemene brieven zonder persoonsgegevens.
Door de leeshulp gemaakte teksten
Simpele teksten, uitleg bij woorden, vertalingen en voorleesaudio worden opgeslagen. Zo is de hulp de volgende keer meteen beschikbaar en kunnen wij de teksten nakijken en aanpassen. Deze teksten blijven bewaard zolang de overeenkomst met de leverancier loopt. Daarna worden ze verwijderd.
Woordenlijsten en afbeeldingen
Voor de uitleg van woorden gebruikt de leeshulp woordenlijsten van de leverancier en de uitleg die wij zelf vastleggen. De woordenlijsten zijn door mensen geschreven of gecontroleerd. De afbeeldingen bij woorden komen uit een vaste beeldbank, die de leverancier samen met mensen die moeite hebben met lezen heeft samengesteld.
Gegevens van bezoekers
Bezoekers maken geen account aan en vullen geen gegevens in. Er worden geen gegevens gebruikt uit registraties zoals de Basisregistratie Personen (BRP). De instellingen die een bezoeker kiest, zoals taal of het markeren van tekst, worden bewaard in de eigen browser van de bezoeker (localStorage en sessionStorage).
Gebruiksgegevens
De leverancier houdt bij hoe de leeshulp wordt gebruikt, zonder dat dit te herleiden is tot een bezoeker. Bijvoorbeeld: welke pagina's, functies en woorden worden gebruikt. Wij zien deze totalen in de beheeromgeving.
Het taalmodel
Het taalmodel (een GPT-model via Microsoft Azure) is door de maker getraind op grote hoeveelheden tekst. De leverancier van de leeshulp traint dit model niet. Onze teksten en de vragen van bezoekers worden niet gebruikt om het model te trainen.
Links naar gegevensbronnen
Technische werking
Tolkie Leeshulp is een plug-in voor websites. De organisatie voegt één regel JavaScript toe aan de website. Dat script wordt geladen vanaf app.tolkie.nl en draait in de browser van de bezoeker. Met CSS-klassen bepaalt de organisatie in welk deel van de pagina de leeshulp werkt (tolkie-main) en welke onderdelen worden overgeslagen (tolkie-ignore). Zolang een bezoeker geen functie gebruikt, wordt er geen tekst verwerkt.
Input
Als een bezoeker een functie kiest, leest het script de tekst uit de pagina (de DOM) of uit een openbaar pdf-document. Die tekst gaat via een versleutelde verbinding (HTTPS) naar de omgeving van Tolkie bij Amazon Web Services in Frankfurt (Duitsland). Daar wordt de tekst per functie verwerkt.
Voorlezen (tekst-naar-spraak)
De tekst wordt omgezet in spraak met neurale stemmen. Standaard gebeurt dat met Polly in de EU. Afhankelijk van de inrichting kan ook Microsoft Azure Speech of Google Cloud (EU) worden gebruikt. Output: audio die in de browser wordt afgespeeld, met markering van de tekst die wordt voorgelezen. De uitspraak van woorden kan worden bijgesteld. De leeshulp neemt geen geluid van de bezoeker op.
Uitleg woorden
De tekst wordt geanalyseerd met taaltechnologie (spaCy): de tekst wordt opgedeeld in woorden en per woord wordt de grondvorm en woordsoort bepaald. Zo koppelt de leeshulp woorden in hun context aan een uitleg. Daarbij geldt deze volgorde:
- een uitleg die de organisatie zelf heeft vastgelegd;
- een uitleg uit de woordenlijsten van Tolkie, die door mensen zijn geschreven of gecontroleerd;
- als er geen uitleg is: een korte uitleg in eenvoudige taal, gemaakt door een generatief taalmodel op basis van de zin waarin het woord staat.
Afbeeldingen bij woorden komen uit een vaste beeldbank. Daar zit geen AI achter.
Simpele tekst
De tekst van de pagina gaat met een vaste instructie van Tolkie naar het taalmodel. De instructie vraagt om een korte samenvatting in eenvoudige taal, zonder informatie toe te voegen die niet in de brontekst staat. Output: een simpele tekst in een apart venster naast de pagina. Het resultaat wordt opgeslagen. De organisatie kan het in Mijn Tolkie nakijken en aanpassen; daarna ziet iedereen de aangepaste versie.
Taalmodel
Voor uitleg woorden en simpele tekst gebruikt Tolkie GPT-modellen van OpenAI via Microsoft Azure OpenAI Service, in een Europese regio (Zweden). Microsoft host deze modellen zelf. Volgens Microsoft gaan invoer en uitvoer niet naar OpenAI en worden ze niet gebruikt om modellen te trainen. Tolkie kan overstappen op een nieuwere modelversie; dat wordt eerst getest.
Vertalen
Vertalingen worden gemaakt met neurale machinevertaling. Standaard is dat DeepL; afhankelijk van de inrichting Microsoft Azure Translator of Google Cloud. Ook deze verwerking vindt plaats in de EU.
Zelflerend?
Nee. De modellen leren niet automatisch van onze teksten of van het gebruik door bezoekers. Verbeteringen, zoals een betere uitleg in de woordenlijsten, voeren mensen door.
Beslissingen
De leeshulp maakt geen voorspellingen, geeft geen scores en neemt geen besluiten. Er is geen profilering.
Opslag en beheer
Gemaakte teksten, uitleg, vertalingen en audio worden opgeslagen in de omgeving van Tolkie (AWS, Frankfurt), zodat ze snel beschikbaar zijn en de organisatie ze kan beheren. Ze worden verwijderd als de overeenkomst stopt, of eerder op verzoek. Instellingen van bezoekers staan in hun eigen browser (localStorage en sessionStorage). Gebruiksstatistieken zijn geaggregeerd. Beheerders loggen in op Mijn Tolkie met een eenmalige code, zonder wachtwoord.
Toegankelijkheid en beveiliging
De leeshulp volgt WCAG 2.1 niveau AA en werkt met toetsenbord en schermlezer. Tolkie werkt met een ISMS volgens ISO/IEC 27001:2022. Meer technische informatie: https://help.tolkie.nl/nl/articles/10075546-hoe-voeg-ik-de-leeshulp-toe-aan-mijn-website