Leeshulp op gemeente websites

Gemeente Noordwijk

De Leeshulp is een hulpmiddel op de website van de gemeente. Bezoekers kunnen teksten laten voorlezen. Ze kunnen ook moeilijke woorden laten uitleggen. En een eenvoudigere versie van een tekst vragen. Zo begrijpen meer mensen de informatie van de gemeente. De Leeshulp maakt geen beslissingen.

Laatst gewijzigd op 17 september 2026 om 6:34 | Publicatiestandaard 1.0

• Publicatiecategorie: Overige algoritmes
• Impacttoetsen: Veld niet ingevuld.
• Status: In gebruik

Algemene informatie

Thema

Organisatie en bedrijfsvoering

Begindatum

2026-09

Contactgegevens

[e-mail]

Verantwoord gebruik

Doel en impact

De gemeente wil dat iedereen de informatie op de websites kan begrijpen. Sommige inwoners hebben moeite met lezen. Dit komt bijvoorbeeld omdat zij niet goed kunnen lezen, slecht zien, dyslexie hebben of nog Nederlands leren. De Leeshulp helpt hen om de informatie van de gemeente zelf te lezen en te begrijpen. De gemeente wil digitaal toegankelijk zijn. De Leeshulp is een knop op de website. Bezoekers kunnen zelf kiezen of zij deze knop gebruiken. Als je de knop aanzet, kun je een tekst laten voorlezen, een moeilijk woord aanklikken voor uitleg, en een makkelijkere versie van een tekst vragen. De Leeshulp verandert niets aan de website of aan de besluiten van de gemeente. De officiële tekst blijft altijd op de pagina staan. Uitleg bij een woord of een makkelijkere versie van een tekst is hulp bij het lezen, maar is geen officiële tekst. Bezoekers hoeven niet in te loggen en hoeven geen gegevens achter te laten om de Leeshulp te gebruiken.

Afwegingen

De Leeshulp maakt de website bruikbaar voor mensen die anders afhaken. Zij kunnen de informatie zelf lezen, op het moment dat het hen uitkomt. Zonder dat ze iemand om hulp hoeven te vragen. Dat is prettiger en scheelt vragen aan de balie en de telefoon.

De uitleg van een tekst wordt gemaakt met een taalmodel (AI). Zo'n is generatief en kan soms net anders uitleggen dan bedoeld. Daarom staat de originele tekst er altijd bij en blijft die tekst leidend. Daarnaast kan de gemeente zelf de uitleg instellen, dus houdt zij grip op wat er op de site staat.

Als alternatief is gekeken naar handmatig herschrijven van teksten naar taalniveau A2. De gemeente blijft teksten herschrijven, maar het lukt niet om alle pagina's en alle documenten op dit niveau te krijgen en te houden. Alleen een voorleesknop, zonder uitleg van woorden. Dan wordt de tekst hoorbaar, maar niet begrijpelijker.

Het voordeel voor inwoners die moeite hebben met lezen weegt op tegen het risico dat een uitleg gevoelig ligt. Dat risico is beperkt, omdat de Leeshulp geen besluiten neemt, geen mensen beoordeelt en de officiële teksten niet verandert.

Menselijke tussenkomst

De Leeshulp geeft geen advies en neemt geen beslissingen over inwoners. Een medewerker kijkt niet elk resultaat apart. Dat werkt niet, omdat de bezoeker zelf om hulp vraagt bij een tekst en direct antwoord krijgt.

De controle gebeurt op twee andere manieren. Ten eerste bepaalt de gemeente zelf welke teksten op de website staan. De Leeshulp werkt alleen met die teksten. Ten tweede kan de uitleg van woorden worden aangepast. Als een uitleg niet klopt of niet bij de gemeente past, dan kan de gemeente die laten corrigeren of vervangen door een eigen tekst.

Inwoners kunnen een fout melden bij de gemeente, bijvoorbeeld via het contactformulier of het meldpunt in de toegankelijkheidsverklaring. De gemeente geeft zo'n melding door aan de leverancier. Bij twijfel geldt altijd de originele tekst op de website.

Risicobeheer

De uitleg wordt gemaakt met een taalmodel. Zo'n model kan fouten maken. De originele tekst blijft daarom altijd zichtbaar en leidend, en de Leeshulp wordt niet gebruikt bij besluitvorming. Foutmeldingen van inwoners of medewerkers worden opgepakt en waar nodig wordt de uitleg aangepast.

De Leeshulp heeft geen persoonsgegevens nodig om te werken. Bezoekers loggen niet in, er worden geen profielen opgebouwd en er wordt gewerkt met subverwerkers in Europa.

De leverancier werkt volgens een managementsysteem voor informatiebeveiliging op basis van ISO 27001. De Leeshulp wordt als losse laag aan de website toegevoegd en heeft geen toegang tot het beheer van de website of tot achterliggende systemen.

Wettelijke basis

De Leeshulp ondersteunt de wettelijke plicht van de gemeente om digitaal toegankelijk te zijn. Die plicht staat in het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid. Dat besluit voert de Europese richtlijn (EU) 2016/2102 uit en verplicht overheden om hun websites en apps te laten voldoen aan de standaard EN 301 549, waarin de WCAG-richtlijnen zijn opgenomen. Het doel van die regels is dat mensen met een beperking overheidsinformatie net zo goed kunnen gebruiken als anderen.

Daarnaast past de inzet bij de eis dat de gemeente zorgvuldig en begrijpelijk communiceert met inwoners. Die eis volgt onder meer uit artikel 3:46 van de Algemene wet bestuursrecht, dat vraagt om een deugdelijke motivering van besluiten.

Links naar wettelijke basis

Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid: https://wetten.overheid.nl/BWBR0040936/

Werking

Gegevens

De Leeshulp gebruikt de tekst van de websites van de gemeente. Dit is openbare informatie van de gemeente. Het gaat om teksten op de website en, als het is ingeschakeld, teksten uit pdf-bestanden.

Technische werking

De Leeshulp wordt met één regel code aan de website toegevoegd en draait in de browser van de bezoeker. De code leest de tekst uit de pagina (de DOM) op het moment dat een bezoeker een functie gebruikt. Zolang de bezoeker de Leeshulp niet aanzet, gebeurt er niets.

De geselecteerde tekst of de volledige tekst van de pagina. De tekst wordt opgeknipt en verstuurd naar een tekst-naar-spraakdienst (Amazon Polly, neurale stemmen, EU-regio). Output: audio die in de browser wordt afgespeeld, met markering van het woord dat op dat moment klinkt. Er wordt geen audio van de bezoeker opgenomen.

Input: het woord waarop de bezoeker klikt, met de zin eromheen als context. Met taaltechnologie (onder meer spaCy voor woordsoort en lemma) wordt bepaald om welk woord het gaat. De uitleg komt uit het eigen woordenboek van de leverancier. Staat een woord daar niet in, dan wordt de uitleg gegenereerd met een generatief taalmodel (Large Language Model) via de Microsoft Azure OpenAI Service, gehost binnen de EU. Output: een korte uitleg in eenvoudige taal in een venster naast het woord.

Input: het tekstblok dat de bezoeker selecteert. Dit wordt met een vaste instructie naar hetzelfde taalmodel gestuurd, met de opdracht de tekst te herschrijven naar een eenvoudiger taalniveau zonder informatie toe te voegen. Output: een eenvoudigere versie van de tekst, naast of onder het origineel.

Het systeem is niet zelflerend. De modellen worden niet getraind of bijgesteld op basis van teksten van de gemeente of van het gebruik door bezoekers. Er is geen model dat zich aanpast aan de gemeente Noordwijk. De leverancier kan wel overstappen op een nieuwere modelversie; dat gebeurt gecontroleerd en wordt getest voordat het live gaat.

De Leeshulp maakt geen voorspellingen, geeft geen scores en neemt geen besluiten. Er is geen profilering en geen geautomatiseerde besluitvorming in de zin van artikel 22 AVG.

De dienst draait op servers binnen de Europese Unie. Ook de gebruikte taal- en spraakdiensten worden binnen de EU afgenomen.

Leverancier

Tolkie B.V., Eindhoven.