Experiment Vroegsignalering WGS1

Dienst Toeslagen

Op deze pagina vindt u informatie over het algoritme ‘Experiment Vroegsignalering WGS1’. Het geeft uitvoering aan de ministeriële regeling onder de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Het betreft een gezamenlijk experiment van de Belastingdienst, Dienst Toeslagen en tien gemeenten om mensen met een betalingsachterstand eerder in beeld te krijgen en te helpen.

Laatst gewijzigd op 19 mei 2026 om 13:02 | Publicatiestandaard 1.0

• Publicatiecategorie: Impactvolle algoritmes
• Impacttoetsen: DPIA, IAMA
• Status: In gebruik

Algemene informatie

Thema

Overheidsfinanciën

Begindatum

6-2025

Einddatum

7-2027

Contactgegevens

[e-mail]

Link naar publiekspagina

https://www.toeslagen.nl/hulp-na-aanmaning

Verantwoord gebruik

Doel en impact

De Belastingdienst en Dienst Toeslagen werken samen met tien gemeenten om mensen met een betalingsachterstand en mogelijk (dreigende) problematische schuld eerder in beeld te krijgen en te helpen om te voorkomen dat de betalingsachterstand verder oploopt. Het is een experiment voor de duur van twee jaar.

Het experiment betreft het delen van informatie (onder voorwaarden) op basis van de Wgs. Het doel van het experiment is om burgers met (dreigende) problematische schulden te bereiken die eerder niet in beeld waren bij de gemeente en een hulpaanbod te doen. Met het experiment wordt onderzocht of signalen van betalingsachterstanden een goede indicatie vormen voor (dreigende) problematische schulden.

Voor de uitvoering van het experiment wordt het algoritme Experiment Vroegsignalering WGS1 gebruikt om de juiste selecties te maken van betalingsachterstanden die voldoen aan de criteria. Gemeenten hebben een maximum aantal signalen dat zij kunnen verwerken, daarom vindt een random selectie plaats in de eindfase van het algoritme. Het algoritme voor het Experiment Vroegsignalering WGS1 zorgt voor de selectie van mensen met een betalingsachterstand vanaf een bepaald bedrag nadat een aanmaning is verstuurd. Zij wonen in één van de tien deelnemende gemeenten. Deze mensen krijgen eerst hulp aangeboden door de Belastingdienst of Dienst Toeslagen en als dat hulpaanbod geen effect heeft, kunnen de gegevens van deze mensen worden gedeeld met hun gemeente voor verdere hulpverlening.

Het algoritme betreft de uitvoering van de ministeriële regeling die voor dit experiment is opgesteld onder de Wgs. De link naar deze regeling:

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2025-17636.html

Afwegingen

Dit algoritme is noodzakelijk om dit experiment goed uit te kunnen voeren. Zo kunnen doelgericht de juiste burgers worden geselecteerd.

Het Experiment Vroegsignalering WGS1 is belangrijk voor burgers en ondernemers (natuurlijke personen) omdat met een tijdig hulpaanbod mogelijk (dreigende) problematische schulden opgelost kunnen worden en schuldhulpverlening voorkomen kan worden.

Het algoritme zorgt ervoor dat we mensen kunnen selecteren die een betalingsachterstand hebben en een openstaande aanmaning zonder betalingsregeling, waardoor er zorg is dat de achterstand kan leiden tot problematische schulden.

Voor het experiment is een ministeriële regeling opgesteld (zie verwijzing).

Dit algoritme is binnen de kaders van Vroegsignalering opgesteld. Deze kaders zijn ontleend aan de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.

Menselijke tussenkomst

Bij de werking van het algoritme is geen sprake van menselijke tussenkomst als het gaat om de selectie of een burger wel of niet wordt meegenomen in dit experiment. Het algoritme beoordeelt op basis van vooraf gedefinieerde objectieve selectieregels of een betalingsachterstand wordt meegenomen in de selectie. Hieraan zijn geen rechtsgevolgen verbonden voor de burger. De selectie leidt uitsluitend tot een vrijblijvend hulpaanbod. Eerst vanuit de Belastingdienst of Dienst Toeslagen en daarna vanuit de gemeente waar de burger woont. Het hulpaanbod wordt door de Belastingdienst en Dienst Toeslagen gedaan door middel van het versturen van een brief en het bellen van de burger. Indien de burger geen gebruik wenst te maken van het hulpaanbod en/of niet wenst dat in dit kader gegevens worden verstrekt aan de gemeente, dan kan de burger dit aangeven.

Risicobeheer

De Algemene wet bestuursrecht (Awb) vereist dat het handelen van de overheid transparant en rechtmatig is. De Belastingdienst neemt bij de toepassing en ontwikkeling van algoritmen de algemene beginselen van behoorlijk bestuur in acht.

In het algoritme worden gegevens gebruikt die zijn verzameld in het kader van verschillende belastingwetten. Zoals de AVG voorschrijft worden er niet meer gegevens gebruikt dan noodzakelijk is. Er worden geen bijzondere persoonsgegevens gebruikt in het kader van artikel 9 AVG.

De selectieregels worden periodiek beoordeeld en zo nodig bijgesteld om te blijven voldoen aan wet- en regelgeving.

Medewerkers van het project volgen de nationale AI training.

Burgers kunnen inzage- of correctieverzoeken indienen via de reguliere AVG kanalen van de Belastingdienst en Dienst Toeslagen.

Wettelijke basis

De wettelijke grondslag en het gebruik en verzamelen van gegevens is geregeld in de ministeriële regeling, opgesteld in het kader van het experimenteerartikel in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2025-17636.html

Links naar wettelijke basis

• Ministeriële regeling onder de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening van SZW. : https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2025-17636.html
• De gemeente ontvangt de gegevens voor de uitvoering van artikel 3 lid 1 sub b van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. : https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2025-17636.html
• Uit artikel 2.5 van de MR volgt de wettelijke verplichting (artikel 6 lid 1 sub f AVG) voor de Belastingdienst/Dienst Toeslagen om de gegevens te verstrekken.: https://avgb.nl/art-6-avg/

Toelichting op impacttoetsen

Privacy en AVG

Het gebruik van de gegevens dient te worden getoetst aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Door het toetsen van persoonsgegevens komen eventuele privacyrisico's in beeld en kunnen passende maatregelen genomen worden.

De AVG schrijft voor dat er niet meer gegevens gebruikt mogen worden dan noodzakelijk is. Dat heet dataminimalisatie. De Belastingdienst onderzoekt regelmatig of de gebruikte gegevens nog nodig zijn en dus gebruikt mogen worden.

Het AVG compliance document is opgesteld. Risico’s op het gebied van de AVG zijn uitgewerkt en aanbevelingen zijn opgevolgd met maatregelen.

Gelijkheid en non-discriminatie

Het algoritme wordt beoordeeld in lijn met toepasselijke non-discriminatiebeginselen voor directe en indirecte discriminatie. Door zo min mogelijk persoonsgegevens te verwerken, wordt het risico op directe discriminatie verkleind. Medewerkers die betrokken zijn bij de ontwikkeling en het beheer van de algoritmen krijgen training over gegevensbescherming en vooroordelen.

Impacttoetsen

• Data Protection Impact Assessment (DPIA)
• Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA)

Werking

Gegevens

1. Gemeente: om te bepalen of iemand woonachtig is in één van de tien deelnemende gemeenten (bron: Basisregistratie Personen (BRP))
2. De hoogte van de betalingsachterstand van het vroegsignaal van belastingen of toeslagen: middel, bedrag en status (bron: Belastingdienst)
3. Opt-out registratie, waarbij iemand heeft doorgegeven niet te willen dat gegevens worden gedeeld met de gemeenten (bron: Belastingdienst)
4. Beschikbaarheid van een telefoonnummer (bron: Belastingdienst en Dienst Toeslagen)

Links naar gegevensbronnen

• Basisregistratie Personen (BRP): https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/privacy-en-persoonsgegevens/basisregistratie-personen-brp
• Belastingdienst: www.belastingdienst.nl
• Belastingdienst: www.belastingdienst.nl
• Belastingdienst en Dienst Toeslagen: www.belastingdienst.nl, www.toeslagen.nl

Technische werking

Het algoritme is door medewerkers van de Belastingdienst ontwikkeld en wordt intern onderhouden.

Het algoritme bestaat uit selectieregels die inhoudsdeskundigen hebben opgesteld op basis van wet- en regelgeving en expertise.

Het algoritme beoordeelt op basis van de selectieregels of de betalingsachterstand in de selectie wordt meegenomen of niet. Het algoritme is niet zelflerend. Dat betekent dat het algoritme zichzelf niet ontwikkelt tijdens het gebruik ervan.

Het algoritme selecteert betalingsachterstanden die voldoen aan de criteria die in de ministeriële regeling zijn opgesteld waaronder: de burger woont in één van de tien deelnemende gemeenten, het gaat bij belastingen om de middelen omzetbelasting, loonheffing en inkomstenbelasting; het drempelbedrag bij belastingen betreft 600 euro; bij toeslagen gaat het om terugbetalingen van alle toeslagsoorten (huurtoeslag, kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget en zorgtoeslag); het drempelbedrag bij toeslagen betreft 500 euro; er is een aanmaning verstuurd en er is geen betalingsregeling.

Burgers die bij de gemeente zijn geregistreerd vanwege een lopend schuldhulpverleningstraject en waarvan deze informatie bij de Belastingdienst bekend is, worden niet in het experiment meegenomen.

Ook burgers waar geen telefoonnummer van bekend is worden uitgezonderd. Burgers die nog in het beoordelingstraject voor de afhandeling van de hersteloperatie van de kinderopvangtoeslagaffaire zitten worden ook niet geselecteerd in dit experiment.

Een burger wordt met maximaal één betalingsachterstand in de selectie opgenomen. Geeft hij aan niet te willen meedoen met dit experiment, dan wordt hij in volgende selecties niet opnieuw meegenomen. Gemeenten hebben een maximum aantal signalen dat zij kunnen verwerken, daarom vindt een random selectie plaats in de eindfase van het algoritme.

De burgers ontvangen na de selectie eerst een brief met informatie vanuit de Belastingdienst of Dienst Toeslagen en worden telefonisch benaderd met een hulpaanbod. Voordat gegevens worden verstrekt aan de gemeente vindt met gebruikmaking van het algoritme een controle plaats of de betalingsachterstanden nog steeds voldoen aan de criteria. De betalingsachterstanden die niet meer voldoen aan de criteria worden uit de selectie gehaald. Het betreft dan bijvoorbeeld of iemand inmiddels verhuisd is of inmiddels betaald heeft of een betalingsregeling heeft afgesproken of dat het telefoonnummer niet meer werkzaam bleek.

Ook wordt gecontroleerd of iemand door middel van een opt-out formulier heeft aangegeven dat geen gegevens mogen worden gedeeld met de gemeente, of dat iemand bij de outbound belactie heeft aangegeven niet mee te willen doen; in deze situaties worden in het kader van het experiment geen gegevens verstrekt aan de gemeente.