ORBIT

Provincie Noord-Brabant

ORBIT ondersteunt het provinciaal interbestuurlijk toezicht op het gebied van omgevingsrecht bij de uitvoering van de jaarlijkse beoordelingsronde van gemeenten. ORBIT genereert een eerste voorstel voor de conceptbeoordeling door aangeleverde documenten van gemeenten slim te doorzoeken. Menselijke controle vindt altijd plaats. ORBIT neemt geen zelfstandig besluit.

Laatst gewijzigd op 27 oktober 2026 om 9:15 | Publicatiestandaard 1.0

• Publicatiecategorie: Overige algoritmes
• Impacttoetsen: Veld niet ingevuld.
• Status: In ontwikkeling

Algemene informatie

Thema

Ruimte en infrastructuur

Begindatum

2026-01

Contactgegevens

[e-mail]

Link naar publiekspagina

https://www.brabant.nl/onderwerpen/kwaliteit-openbaar-bestuur/interbestuurlijk-toezicht/omgevingsrecht/

Verantwoord gebruik

Doel en impact

ORBIT is ontwikkeld om de provincie te ondersteunen bij het beoordelingsproces van gemeenten in het toezichtsgebied omgevingsrecht, met als doel om de beoordelingen uniformer en op termijn efficiënter uit te voeren. Wanneer de beoordeling uitsluitend door mensen wordt uitgevoerd, kunnen toezichthouders informatie verschillend interpreteren en beoordelen. Hierdoor kunnen verschillen in de beoordelingen ontstaan. ORBIT ondersteunt toezichthouders door gemeentelijke documenten steeds op eenzelfde, vooraf vastgestelde werkwijze te doorzoeken en op basis daarvan een voorstel voor een conceptbeoordeling te geven. De toezichthouder blijft verantwoordelijk voor de uiteindelijke beoordeling en controleert ieder voorstel van ORBIT. Het uiteindelijke doel van ORBIT is om de beoordeling efficiënter te kunnen doen, waardoor in de toekomst meer tijd over zal blijven voor de dialooggesprekken met de gemeenten en de praktijktoetsing. ORBIT is momenteel nog in ontwikkeling waardoor er nu nog geen structurele tijdbesparing is vastgesteld.

Afwegingen

De provincie Noord-Brabant beoordeelt jaarlijks gemeenten in het kader van het interbestuurlijk toezicht op het omgevingsrecht. Deze beoordelingen vragen veel menselijke capaciteit. Daarnaast kunnen tussen toezichthouders verschillen ontstaan in de manier waarop informatie wordt geïnterpreteerd en gewogen. ORBIT helpt om de beoordeling uniformer en efficiënter uit te voeren. ORBIT wordt ingezet om toezichthouders te ondersteunen bij het verzamelen van de relevante informatie in gemeentelijke documenten en het opstellen van een voorstel voor een conceptbeoordeling. Het blijft herleidbaar hoe elk voorstel voor een conceptbeoordeling tot stand komt. De inhoudelijke beoordeling blijft de verantwoordelijkheid van de toezichthouder. Elk voorstel dat ORBIT opstelt wordt door een toezichthouder gecontroleerd en indien nodig gewijzigd. Op langere termijn zal naar verwachting meer tijd overblijven voor de menselijke taken in het kader van toezicht, zoals het voeren van dialooggesprekken met gemeenten. ORBIT werd in 2026 voor het eerst in een pilot toegepast. Na de pilotfase volgt een evaluatie van het project. Uiteindelijk leidt dit tot een definitief “go”- of “no-go” moment.

Menselijke tussenkomst

ORBIT neemt geen zelfstandig besluit en stelt geen definitief toezichtoordeel vast. Het systeem ondersteunt de toezichthouder door relevante informatie uit de aangeleverde documenten op te zoeken en op basis daarvan een voorstel voor een conceptbeoordeling te geven. Een toezichthouder controleert elk voorstel voor een conceptbeoordeling van ORBIT inhoudelijk. ORBIT toont waar de antwoorden vandaan komen, zodat te herleiden is hoe elk voorstel voor een conceptbeoordeling tot stand is gekomen. Indien nodig zal het voorstel aangepast worden door de toezichthouder. Hierna volgt het reguliere proces van hoor- en wederhoor. Dat wil zeggen dat de conceptbeoordelingen naar de gemeenten worden gestuurd. De gemeenten kunnen hierop hun reactie geven. Deze reacties worden door de toezichthouders zonder AI verwerkt, waaruit de definitieve beoordeling volgt. De feedback die de toezichthouders geven op het eerste voorstel voor een conceptbeoordeling door ORBIT, wordt gebruikt om het systeem te verbeteren.

Risicobeheer

Een risico is dat toezichthouders informatie verschillend kunnen interpreteren en daardoor tot verschillende beoordelingen van gemeenten kunnen komen. ORBIT ondersteunt een meer uniforme werkwijze, maar neemt dit risico niet volledig weg. Om dit risico te verminderen wordt het vier-ogen-principe toegepast wanneer ORBIT als eerste voorstel uitkomt op “voldoet niet” of “voldoet gedeeltelijk”. In dat geval controleren ten minste twee toezichthouders het voorstel voor de conceptbeoordeling.

Wettelijke basis

Wet revitalisering generiek toezicht (Wrgt)

Links naar wettelijke basis

Wet revitalisering generiek toezicht: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2012-233.html

Werking

Gegevens

Gemeenten moeten elk jaar na bestuurlijke vaststelling (door het college van Burgemeester & Wethouders) Uitvoerings- & Handhavingsdocumenten toesturen aan de provincie. Deze documenten hebben betrekking op de Omgevingswet en daaraan gerelateerde wet- en regelgeving en zijn de input voor ORBIT. Op basis van vooraf gedefinieerde vragen (procescriteria) zoekt de AI antwoorden uit deze documenten op de vragen.

Na bestuurlijke vaststelling zijn de U&H-documenten van gemeenten openbaar en worden deze gepubliceerd via bijvoorbeeld overheid.nl of op de gemeentelijke website.

Het provinciaal toezichtoordeel is openbaar en terug te vinden op het zogenaamde IBT Dashboard, op de website brabant.nl. Hierop zijn ook de toezichtoordelen van de andere toezichtsgebieden te raadplegen.

Technische werking

ORBIT werkt op basis van een Large Language Model (LLM), namelijk azure openai gpt5.5, gehost in de Brabantse Azure-omgeving. Documenten die naar ORBIT worden geüpload, worden meegegeven aan het model en gebruikt om de vragen te beantwoorden. De interacties met het model worden via MLFlow gemonitord en interacties met de tool worden in een PostgreSQL-database opgeslagen om later kwaliteitsanalyses uit te kunnen voeren.

Leverancier

Intern ontwikkeld