Informatieverwerking Kwijtscheldingsaanvragen

Gemeente Amsterdam

Amsterdammers met een laag inkomen en weinig spaargeld kunnen kwijtschelding van gemeentelijke belastingen aanvragen. De gemeente controleert deze aanvragen zorgvuldig. Het algoritme ondersteunt dit proces door automatisch relevante gegevens uit aangeleverde documenten te halen en overzichtelijk te presenteren aan medewerkers. Zij controleren de informatie en nemen de uiteindelijke beslissing.

Laatst gewijzigd op 14 september 2026 om 8:32 | Publicatiestandaard 1.0

• Publicatiecategorie: Impactvolle algoritmes
• Impacttoetsen: DPIA
• Status: In ontwikkeling

Algemene informatie

Thema

Sociale zekerheid

Begindatum

2025-07

Contactgegevens

[e-mail]

Link naar publiekspagina

https://www.amsterdam.nl/belastingen

Verantwoord gebruik

Doel en impact

Het algoritme is ontwikkeld om medewerkers te ondersteunen bij het verwerken van kwijtscheldingsaanvragen. In sommige gevallen vraagt de gemeente aanvullende informatie op om een verzoek tot kwijtschelding te kunnen beoordelen. Het algoritme helpt om alle benodigde informatie uit de toegestuurde documenten te halen en overzichtelijk te presenteren aan medewerkers. Medewerkers controleren de gegevens en nemen de uiteindelijke beslissing of de gemeentelijke belastingen worden kwijtgescholden.

De inzet van het algoritme heeft als impact dat medewerkers efficiënter kunnen werken, omdat zij minder tijd kwijt zijn aan het handmatig verzamelen en ordenen van informatie. Voor burgers betekent dit dat hun aanvragen sneller en nauwkeuriger worden verwerkt, wat kan bijdragen aan een betere dienstverlening. Het algoritme beoordeelt de aanvragen niet, maar ondersteunt het proces door overzicht en snelheid te bieden.

Afwegingen

De inzet van het algoritme biedt belangrijke voordelen. Het bespaart veel tijd in het proces doordat het automatisch de benodigde informatie uit de toegestuurde documenten haalt. Dit zorgt ervoor dat verzoeken sneller kunnen worden afgehandeld en burgers eerder duidelijkheid krijgen over de uitkomst van hun aanvraag. Daarnaast ondersteunt het algoritme medewerkers door hen een overzicht van de relevante informatie te bieden, wat de efficiëntie en nauwkeurigheid van het proces vergroot. Een voordeel in het kader van privacy is dat het algoritme de medewerker meteen wijst naar de voor zijn beoordeling relevante passages uit de aangeleverde documenten. Hierdoor hoeft er minder door iemands ingeleverde documenten worden gelezen.

Een nadeel van het algoritme is dat het fouten kan maken, bijvoorbeeld door verkeerde informatie te selecteren of niet alle benodigde informatie uit de documenten te halen. Als een medewerker deze fouten niet opmerkt en een beslissing neemt op basis van onvolledige of onjuiste informatie, kan dit leiden tot een verkeerde beslissing. Dit kan nadelig zijn voor de gemeente, bijvoorbeeld door het onterecht toekennen van een kwijtscheldingsverzoek, wat kan leiden tot kleine financiële schade. Dit nadeel wordt echter ruimschoots gecompenseerd door de tijdsbesparing en de verbeterde dienstverlening.

Als een fout in het nadeel van de burger werkt, kan een verzoek ten onrechte worden afgewezen. Om dit risico te minimaliseren, zijn er maatregelen genomen, zoals verplichte controle door medewerkers, monitoring van het algoritme, hertraining en transparantie. Hierdoor is de kans op fouten niet groter dan wanneer een verzoek volledig handmatig door een medewerker wordt afgehandeld.

De voordelen van betere dienstverlening en een efficiënter proces wegen op tegen de mogelijke nadelen. Door de combinatie van menselijke controle en technische ondersteuning is de inzet van het algoritme redelijk en gerechtvaardigd.

Menselijke tussenkomst

Het algoritme presenteert aan de medewerker welke informatie het heeft gevonden in de door de burger aangeleverde documenten en geeft daarbij aan waar deze informatie in de documenten staat. De medewerker gebruikt deze informatie als ondersteuning bij het beoordelen van het kwijtscheldingsverzoek.

De medewerker is verantwoordelijk voor het controleren van de juistheid en volledigheid van de door het algoritme gevonden gegevens. Als de medewerker merkt dat informatie ontbreekt of onjuist is, kan deze de gegevens aanpassen of aanvullen. Het algoritme neemt geen beslissingen over het wel of niet toekennen van een kwijtscheldingsverzoek; dit blijft volledig de verantwoordelijkheid van de medewerker

Risicobeheer

Bij de inzet van het algoritme zijn verschillende risico’s voorzien, zoals het risico dat het algoritme onjuiste of onvolledige informatie herkent, wat kan leiden tot fouten in het proces. Ook bestaat het risico dat medewerkers te veel vertrouwen op de uitkomsten van het algoritme zonder deze voldoende te controleren. Daarnaast is er een risico op onbedoelde vooringenomenheid (bias) in de werking van het algoritme.

1. Menselijke controle: De medewerker blijft te allen tijde verantwoordelijk voor de juistheid en volledigheid van de gegevens. Het algoritme neemt geen beslissingen, maar ondersteunt alleen door informatie overzichtelijk te presenteren. Medewerkers kunnen altijd herleiden waar het algoritme bepaalde informatie vandaan heeft, omdat de bron in de documenten wordt aangegeven.
2. Monitoring en hertraining: Het algoritme wordt continu gemonitord om te controleren of het correct blijft functioneren. Elke drie maanden wordt het algoritme opnieuw getraind met actuele gegevens. Hierbij wordt extra aandacht besteed aan situaties waarin medewerkers de door het algoritme voorgestelde gegevens hebben overschreven, om te leren van eventuele fouten.
3. Bias-analyse: Er is een bias-analyse uitgevoerd om te controleren of het algoritme bepaalde groepen burgers onbedoeld benadeelt of bevoordeelt. Indien er aanwijzingen zijn voor bias, worden aanpassingen gedaan om dit te corrigeren en te voorkomen.

Wettelijke basis

De wettelijke basis voor het proces van kwijtschelding van gemeentelijke belastingen is vastgelegd in de Invorderingswet 1990 en het daarbij behorende Uitvoeringsbesluit Invorderingswet 1990. Deze wet- en regelgeving bepaalt onder welke voorwaarden burgers in aanmerking kunnen komen voor kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, zoals de afvalstoffenheffing of rioolheffing. Gemeenten zijn verplicht om verzoeken tot kwijtschelding te beoordelen op basis van de financiële situatie van de aanvrager. Het algoritme wordt gebruikt als hulpmiddel in dit proces: informatie uit toegestuurde documenten halen. De uiteindelijke beslissing is gebaseerd op de wettelijke kaders en wordt genomen door een medewerker.

Links naar wettelijke basis

Invorderingswet 1990: https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0004770&hoofdstuk=IV&afdeling=3&artikel=26&z=2025-01-01&g=2025-01-01

Link naar verwerkingsregister

https://www.amsterdam.nl/privacy/verwerkingsregister/verwerkingsregister-avg/

Toelichting op impacttoetsen

De uiteindelijke beslissing wordt altijd door een medewerker genomen, waardoor menselijke controle is verzekerd. Het algoritme heeft geen directe impact op fundamentele rechten zoals privacy of non-discriminatie. Het wordt opgenomen in het algoritmeregister voor transparantie. Door monitoring, hertraining en een escalatieprocedure worden risico’s beheerst. Beheersmaatregelen zijn genomen op het gebied van input (Privacy by Design, Bias by Design), throughput (regelmatige hertraining en controle) en output (extra aandacht voor hertraining voor door de medewerker aangepaste gegevens).

Hierdoor is de impact op mensenrechten zeer beperkt en is menselijke controle geborgd. Er is een BIAS-analyse uitgevoerd. Deze analyse richt zich op het opsporen en verminderen van mogelijke vooroordelen (bias) in het algoritme. Het doel van deze analyse is om ervoor te zorgen dat het algoritme eerlijk en objectief werkt en geen groepen benadeelt. De resultaten van de BIAS-analyse zijn meegenomen in de verdere ontwikkeling van het algoritme.

Impacttoetsen

Data Protection Impact Assessment (DPIA)

Werking

Gegevens

Het algoritme doorzoekt de door de burger aangeleverde gegevens die nodig zijn voor de beoordeling van een kwijtscheldingsverzoek. Dit omvat informatie over inkomen, vermogen, autobezit en andere relevante financiële gegevens. Het betreft dezelfde informatie die al wordt gebruikt bij de handmatige beoordeling van kwijtscheldingsverzoeken, maar het algoritme helpt deze gegevens in eerste instantie te ordenen en overzichtelijk te presenteren aan medewerkers.

Alle gegevens worden verwerkt volgens de principes van Privacy by Design. Dit betekent dat de bescherming van persoonsgegevens vanaf het ontwerp van het algoritme is meegenomen. Er wordt alleen gebruikgemaakt van gegevens die strikt noodzakelijk zijn voor het doel, en deze worden verwerkt binnen de geldende wet- en regelgeving, zoals de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).

Links naar gegevensbronnen

De gegevens komen van het Bureau InformatieDiensten Nederland en de historische gegevens zijn gebaseerd op eerdere beslissingen van de afdeling Belastingen.: https://www.bidn.nl/belastingen

Technische werking

Het algoritme is ontworpen om specifieke gegevens te herkennen in de documenten die door burgers zijn aangeleverd, zoals het inkomen op een loonstrook, het saldo op een bankrekening of de waarde van een auto. Het algoritme maakt gebruik van machine learning om deze informatie automatisch te identificeren en te extraheren.

Leverancier

VyZyr (https://www.vyzyr.nl/)