Nabestaandenregeling hersteloperatie toeslagen – overleden aanvrager
- Publicatiecategorie
- Impactvolle algoritmes
- Impacttoetsen
- IAMA
- Status
- In gebruik
Thema
Begindatum
Contactgegevens
Link naar publiekspagina
Doel en impact
Het hoofddoel van de nabestaandenregeling voor een overleden aanvrager is ervoor te zorgen dat het gezin verder kan met het herstel. Als degene die de kinderopvangtoeslag heeft aangevraagd overlijdt, heeft het gezin immers nog steeds hulp nodig. Dat kan bestaan uit erkenning, compensatie en ondersteuning. Alsnog niet is vastgesteld of de overleden ouder erkend gedupeerd is door de problemen met de kinderopvangtoeslag, wordt de beoordeling altijd eerst gedaan.
De nabestaandenregeling volgt niet het erfrecht. Alleen de toeslagpartner van de overleden aanvrager of diens kinderen van de overleden aanvrager kunnen recht hebben op de regeling. Zij zijn de ‘ontvangers’ van de regeling. Er kunnen één of meer ‘ontvangers’ van de regeling zijn.
Bij het vaststellen van de ontvangers is de volgorde:
- De toeslagpartner van de overleden ouder op het moment van overlijden. Of als deze er niet is:
- Het kind of de kinderen van de overleden ouder.
Het algoritme ondersteunt bij het identificeren van mogelijk gedupeerde overleden aanvragers en bij het vaststellen van personen die mogelijk als ‘ontvanger’ van de regeling in aanmerking komen. Hierdoor kan efficiënter worden gewerkt en kunnen vastgestelde criteria op een consistente manier worden toegepast. Daarnaast helpt het algoritme om relevante gegevens uit verschillende bronnen samen te brengen, waardoor minder handmatige uitvraag en verwerking nodig is. Medewerkers controleren altijd de uitkomsten van het algoritme. Het algoritme vormt niet zelfstandig de basis voor een besluit.
Afwegingen
Het gebruik van dit algoritme levert de volgende voordelen op:
· Snelheid en efficiëntie: dankzij het algoritme kunnen burgers sneller geholpen worden
· Consistentie: burgers zullen altijd op dezelfde manier behandeld en geholpen worden
· Nauwkeurigheid: het bepalen van de groep gebeurt op basis van de meest recente gegevens
Toen de keuze werd gemaakt om een algoritme te gebruiken, zijn de volgende mogelijke nadelen bekeken, om die keuze goed te kunnen maken:
· Afhankelijkheid van goede data: het algoritme werkt alleen goed als de gegevens juist en volledig zijn. Daarom worden de gegevens extra gecontroleerd en worden de uitkomsten bij iedere verzending handmatig nagekeken.
· Beperkte menselijke nuance: het algoritme kan minder goed rekening houden met uitzonderlijke of unieke situaties. Daarom zijn er extra handmatige controles en een duidelijke werkwijze als er op hoger organisatieniveau een beslissing genomen moet worden.
Mogelijke onjuistheden: in uitzonderlijke gevallen kan het voorkomen dat het algoritme een dossier niet direct aan de juiste nabestaande koppelt. Daarom worden de uitkomsten altijd gecontroleerd door medewerkers voordat verdere behandeling of communicatie plaatsvindt.
Menselijke tussenkomst
Het algoritme ondersteunt bij het identificeren van overleden aanvragers van kinderopvangtoeslag en mogelijke ontvangers van de regeling. De uitkomsten van het algoritme leiden niet direct tot een besluit.
Nadat de resultaten beschikbaar zijn, beoordelen medewerkers de uitkomsten. Zij voeren controles uit op de juistheid en volledigheid van de gegevens en kunnen gegevens aanvullen of corrigeren wanneer blijkt dat informatie ontbreekt of onjuist is vastgelegd.
Risicobeheer
· Risicobeheersing en waarborgen
Voor de ontwikkeling van algoritmes heeft de Dienst Toeslagen voorwaarden opgesteld, in de vorm van een kwaliteitsraamwerk. Hierin staan regels en afspraken die gevolgd moeten worden bij de ontwikkeling van het algoritme. De voorwaarden zijn van de Auditdienst Rijk afkomstig en leidend. Het algoritme heeft bedrijfsregels gebaseerd op de wet- en regelgeving. Deze bedrijfsregels worden getest en onderhouden om te blijven voldoen aan wet- en regelgeving en politieke wensen. Bij wijzigingen in een algoritme toetst de Dienst Toeslagen of nog steeds aan de kwaliteitseisen wordt voldaan.
· Gelijkheid, non-discriminatie en privacy
Het gebruik van gegevens wordt getoetst aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). De AVG schrijft voor dat we niet meer gegevens mogen gebruiken dan noodzakelijk is om een bepaald doel te bereiken. Dit principe staat bekend als dataminimalisatie. UHT onderzoekt welke gegevens nodig zijn voor de uitvoering van de regeling en verwerkt uitsluitend gegevens die daarvoor relevant zijn.
Daarnaast maakt het algoritme een selectie op basis van criteria die direct samenhangen met de regeling, zoals de relatie tot een overleden aanvrager, de overlijdensdatum en beschikkingsgegevens. Beschermde kenmerken, zoals afkomst, geslacht, religie of nationaliteit, maken geen onderdeel uit van de selectiecriteria. Daardoor is er geen sprake van direct onderscheid op basis van beschermde kenmerken en is het risico op discriminatie beperkt.
· Profilering
Het algoritme wordt uitsluitend gebruikt om personen te identificeren die mogelijk in aanmerking komen voor deze regeling. De selectie vindt plaats op basis van objectieve criteria die rechtstreeks voortvloeien uit de regeling. Het algoritme analyseert geen gedrag, voorspelt geen toekomstige gebeurtenissen en stelt geen persoonsprofielen op. Daarom is er geen sprake van profilering in de zin van het opstellen van profielen om personen te beoordelen of te classificeren.
· Rechten van burgers
Burgers hebben het recht om de informatie te zien die over hen wordt verzameld door Dienst Toeslagen. Ook kunnen ze een aanvraag doen om deze informatie aan te laten passen. Zie Privacyverklaring Dienst Toeslagen | Dienst Toeslagen voor meer informatie.
Wettelijke basis
Wet hersteloperatie toeslagen, Afdeling 2.1a (artikelen 2.9a en 2.9b) en artikel 6.12 leden 1, 4 en 17.
· Algemene wet bestuursrecht
· Uitvoeringswet algemene verordening gegevensbescherming
· Wet algemene bepalingen burgerservicenummer
· Archiefwet 1995
· Selectielijsten Dienst Toeslagen
Links naar wettelijke basis
- Wetten Overheid: https://wetten.overheid.nl/BWBR0047436/2024-04-22/1
- Archiveren: https://www.nationaalarchief.nl/archiveren/
Toelichting op impacttoetsen
Privacy en AVG
Het gebruik van de gegevens dient te worden getoetst aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Door het toetsen van persoonsgegevens komen eventuele privacyrisico's in beeld en kunnen passende maatregelen genomen worden.
De AVG schrijft voor dat er niet meer gegevens gebruikt mogen worden dan noodzakelijk is. Dat principe wordt dataminimalisatie genoemd. Dienst Toeslagen onderzoekt regelmatig of de gebruikte gegevens nog nodig zijn en dus gebruikt mogen worden.
Het document voor AVG-compliance is opgesteld. Risico’s op het gebied van de AVG zijn uitgewerkt en aanbevelingen zijn opgevolgd met maatregelen.
Een Data Protection Impact Assessment (DPIA) wordt uitgevoerd om de privacyrisico’s van de verwerking van persoonsgegevens in kaart te brengen en helpt maatregelen vast te stellen om die risico’s te beperken.
De DPIA is momenteel in uitvoering.
Gelijkheid en non-discriminatie
Het algoritme wordt beoordeeld in lijn met toepasselijke non-discriminatiebeginselen voor directe en indirecte discriminatie. Door alleen persoonsgegevens te verwerken die noodzakelijk zijn voor het doel en waarvan de verwerking een wettelijke grondslag heeft, wordt het risico op directe discriminatie verkleind. Medewerkers die betrokken zijn bij de ontwikkeling en het beheer van de algoritmen krijgen training over gegevensbescherming en vooroordelen.
Een Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) helpt vooraf de gevolgen van een algoritme voor mensenrechten, publieke waarden en mogelijke discriminatie in kaart te brengen, zodat risico’s tijdig kunnen worden voorkomen of beperkt.
Impacttoetsen
Gegevens
Voor de nabestaandenregeling voor overleden kinderen worden onder meer de volgende gegevens verwerkt: burgerservicenummer, naam, geboortedatum, overlijdensdatum, adresgegevens, partnerrelaties, ouder-kindrelaties, gegevens over beschikkingen binnen de kindregeling, gegevens over verzonden brieven en gegevens die nodig zijn om het geldbedrag te kunnen betalen. Deze gegevens worden gebruikt om vast te stellen welke overleden (pleeg)kinderen binnen de regeling vallen, te bepalen wie volgens de wettelijke voorwaarden de ontvanger(s) van de regeling zijn, de uitvoering van de regeling te ondersteunen en de voortgang van de afhandeling vast te leggen.
Er worden geen bijzondere persoonsgegevens verwerkt.
Technische werking
Het algoritme helpt bij de nabestaandenregeling voor overleden kinderen om een overzicht te maken van nabestaanden van overleden (pleeg)kinderen van gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire en van ex-toeslagpartners. Het algoritme maakt in stappen een dataset van nabestaanden die mogelijk recht hebben op de regeling. Daarnaast wordt de dataset aangevuld met gegevens van de nabestaande en het overleden (pleeg)kind die nodig zijn voor de uitvoering.
Het algoritme bestaat uit de volgende stappen:
Stap 1: In de eerste stap wordt de selectie van overleden kinderen gemaakt die als zij nog hadden geleefd recht zouden hebben gehad op de kindregeling. Alleen de kinderen die zijn overleden op of na 1 januari 2005 zitten in de selectie. Dat is een criterium dat uit de kindregeling komt. Kinderen die al een beschikking hebben gekregen via de kindregeling, worden uit de selectie gehaald.
Daarvoor is 1 uitzondering: kinderen die na hun overlijden een beschikking via de kindregeling hebben gekregen, maar waarvan het geldbedrag nog niet is betaald. In die situatie worden kinderen wel in de selectie opgenomen.
Het bedrag dat nabestaanden ontvangen, volgt uit de kindregeling. De bedragen en leeftijdsgrenzen zijn opgenomen in artikel 2.14f van de Herstelwet. Voor het bepalen van de hoogte van het bedrag wordt gekeken naar de leeftijd van het kind toen het overleed. Als een kind overlijdt na 1 juli 2023, geldt de leeftijd die het kind heeft op 1 juli 2023.
Stap 2: Hierna wordt gekeken wie de ontvanger(s) van de regeling is of zijn bij de overleden kinderen die uit stap 1 naar voren zijn gekomen. Niet iedere nabestaande is de ontvanger van de regeling, omdat de regeling niet het erfrecht volgt. In de wet hersteloperatie toeslagen is bepaald wie recht heeft op de regeling, oftewel wie de ontvanger van de regeling is. Daarbij geldt de volgende volgorde:
- de toeslagpartner van het overleden kind;
- de kinderen van het overleden kind;
- de ouders van het overleden kind.
Is er een toeslagpartner? Dan is die persoon de ontvanger van de regeling. En de anderen niet. Is er geen toeslagpartner? Dan geldt deze regeling voor de kinderen van het overleden kind. Zijn er ook geen kinderen? Dan zijn de ouders van het overleden kind de ontvangers van deze regeling.
Het kan dat iemand die misschien ontvanger is van de regeling overlijdt voordat UHT heeft vastgesteld wie daadwerkelijk de ontvanger(s) van de regeling is of zijn. Dan controleert een medewerker deze situatie. Eventueel wordt een opvolgende ontvanger van de regeling dan meegenomen in de selectie.
De selectie geeft aan wie volgens de criteria de ontvanger(s) van de regeling is of zijn. De medewerker bepaalt daarna wie de daadwerkelijke begunstigde nabestaande(n) zijn. De overige gegevens helpen de medewerker om deze personen goed te woord te kunnen staan.
Aandachtspunt: de begunstigden van de regeling zijn niet per definitie dezelfde als de erfgenamen volgens het wettelijk erfrecht.
In de vervolgstappen worden de nabestaanden gecontroleerd die zichzelf hebben gemeld voor de regeling. Ook bij hen onderzoekt een medewerker of ze voldoen aan de voorwaarden van de nabestaandenregeling voor een overleden kind.
De voortgang van deze nabestaandenregeling wordt bijgehouden. UHT houdt bij met welke personen er contact is opgenomen en of de nabestaanden zichzelf hebben gemeld. Daarnaast wordt bijgehouden of zij een erkenningsbrief en een beschikking hebben ontvangen en of er een betaling heeft plaatsgevonden.
Alle bovenstaande stappen worden uitgevoerd met respect voor de privacy van de burgers, volgens de regels van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Soortgelijke algoritmebeschrijvingen
- In de moeilijke periode waarin gezinnen zijn getroffen door de problemen met de kinderopvangtoeslag, zijn er ook kinderen overleden. Dit zijn kinderen die recht zouden hebben op de kindregeling als zij nog hadden geleefd. Deze kinderen verdienen ook erkenning. Daarnaast ontvangen nabestaanden een geldbedrag. Via de nabestaandenregeling voor overleden kinderen is dat mogelijk.Laatst gewijzigd op 9 november 2026 om 8:15 | Publicatiestandaard 1.0
- Publicatiecategorie
- Impactvolle algoritmes
- Impacttoetsen
- IAMA
- Status
- In gebruik
- Het algoritme ondersteunt bij het maken van een dataset van voormalige toeslagpartners van gedupeerden die volgens Wet hersteloperatie toeslagen (Wht) als ex‑toeslagpartner recht kunnen hebben op de ex-toeslagpartnerregeling. Zij krijgen een vaste vergoeding van €10.000. Daarnaast kunnen zij brede ondersteuning van hun gemeente krijgen, is er hulp bij schulden en bij meer schade.Laatst gewijzigd op 18 september 2026 om 13:37 | Publicatiestandaard 1.0
- Publicatiecategorie
- Impactvolle algoritmes
- Impacttoetsen
- Veld niet ingevuld.
- Status
- In gebruik
- Ouders die meedoen aan een re-integratietraject kunnen recht hebben op kinderopvangtoeslag. Om dit goed te kunnen beoordelen, moet de Dienst Toeslagen weten in welke periode deze ouders begeleiding ontvangen vanuit de gemeente. BIDN (Bureau InformatieDiensten Nederland) helpt hierbij.Laatst gewijzigd op 2 april 2026 om 9:40 | Publicatiestandaard 1.0
- Publicatiecategorie
- Impactvolle algoritmes
- Impacttoetsen
- Veld niet ingevuld.
- Status
- In gebruik
- Met een berekening bepalen we de hoogte van de verplichte bijdrage aan de kosten van het dagelijks leven van een bijstandsgerechtigde ouder en/of kinderen. Hierbij houden we rekening met de situatie.Laatst gewijzigd op 6 maart 2025 om 10:04 | Publicatiestandaard 1.0
- Publicatiecategorie
- Impactvolle algoritmes
- Impacttoetsen
- IAMA
- Status
- In gebruik
- Het algoritme helpt andere hulporganisaties om de juiste informatie te krijgen van Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen. Hierdoor kunnen deze organisaties de juiste hulp bieden aan ouders die (niet) gedupeerd zijn door de problemen met de kinderopvangtoeslag.Laatst gewijzigd op 22 juli 2026 om 9:09 | Publicatiestandaard 1.0
- Publicatiecategorie
- Impactvolle algoritmes
- Impacttoetsen
- DPIA
- Status
- In gebruik